İnsan Zekası Abartılıyor mu?





"Dünyada mevcut ya da yok olmuş milyonlarca canlı türü arasında niçin insan zekasına ulaşabilen başka canlılar yok?"

İnsan zekasını bu kadar abartmamızın ardındaki mantıklı görünen şu sebebi biraz açalım. Evet, insan zekasının eşi benzeri yok ve zeki sayılabilecek türlerin sayısı oldukça az. Çünkü zeka; hayatta kalma ve üremede avantaj sağlayan milyonlarca özellikten sadece biri. Bu nedenle sayılı canlı türünde ön plana çıkmış. Ve tabi zekanın vücuda ağır bir enerji yükü oluşturmasının getirdiği risklerinde bunda payı var.

Peki diğer zeki sayılabilecek türler ile aramızdaki farkı abartıyor muyuz? Yoksa gerçekten çok mu zekiyiz? Eğer soyu tükenen Hominidleri, Neandertal ve Denisova insanlarını saymazsak, bugün yaşayan türler için Beyin kitle endeksi esas alındığında insandan sonra en zeki türler sırasıyla: haliç yunusu, şişeburunlu yunus, katil balina, şempanze, makak maymunu, fil, köpek ve sincap.

Elbette biz bugüne bugün teknoloji geliştirebilen, evrenin nasıl çalıştığını anlayabilen, ilim irfan sahibi "Homo sapiens sapiens" türüyüz ve bu ismin anlamı; düşündüğü üzerine düşünebilen demek. Tıpkı bu yazının benim 50 kere editlemem sonucu ortaya çıkması gibi, sahip olduğumuz tüm bilim ve teknolojide, düşündüklerimiz üzerine tekrar düşünebilmemiz sayesinde birikti. İşte tamda bu birikerek ilerleme sebebiyle 1000 yıl önceki insanlara göre çokta zeki olmadığımız halde müthiş bir teknolojiye sahibiz. Fakat yine bu teknoloji sayesinde günlük hayatta çok daha aktif olan beyin, tıpkı kullanıldığında büyüyen kaslar gibi farklı şekillerde uyarıldıkça gelişti ve çok yakın geçmişimizdeki atalarımızdan biraz daha zeki olmamızı sağladı.

Yinede herhangi teknolojiye sahip olmayan ve zekalarının tamamını doğal seleksiyonun elverdiği şartlara borçlu olan yunuslar; ıslık çalarak birbirlerine özel isimlerle hitap edebiliyorlar. Ya da filler hiçbir yardım almadan resim yapabiliyorlar. Üstelik bu canlılarla genetik olarak çok büyük bir oranda aynıyız. Belkide insan genomunun ne kadarının çöp dna'dan oluştuğu kesin olarak belirlendiğinde aramızdaki farkın sebebini daha iyi anlayabileceğiz.

Yalnızca Hobbitlerin yaşadığı bir dünyada ömründe eline basket topu almamış sıradan bir insan, hobit basketbolunun Michael Jordan'ı olmaz mıydı? Sırf bu gezegendeki en zeki türüz diye çok zeki olduğumuzu düşünürken ne kadar yanılıyor olabileceğimizi hayal etmek bile zor. Evreni güneş sisteminden ibaret görenler için insan çok zeki bir tür olabilir.. Ve aslına bakarsanız doğa yasalarının izin verdiği bir üst zeka limitide olmak zorunda elbette. Fakat biz bu zeka cetvelinde nerede olduğumuzu kesinlikle bilmiyoruz. Ve yalnızca 50 yıldır geliştirdiğimiz yapay zeka bile şimdiden bizi bir çok konuda geçmiş durumda.

Bunun yanında insan zekasını bize olduğundan fazla gösteren 2 psikolojik etkide var. Kendi zekamızı değerlendirirken tamda zekamızın kendisi ile sınırlıyız. Bu da bir kısır döngüye yol açıyor. İnsanlığın başarılarına hayret ediyoruz, çünkü ancak daha üstün bir zekanın gözünden bakabilseydik yapabildiklerimiz basit ve sıradan görünürdü. Aramızdan en zekilerin ıkınarak elde edebildiği bilimsel başarılara bakıp hafife alacak değildik ya? Elbette hayvanlar hayret etme yetisindende yoksunlar ve insanın tüm entelektüel faaliyetlerini doğuran ana sebepte bu ve fakat sonuç olarak, insan zekasının bizde hayret uyandırma sebeplerinden biri o zekayla sınırlı olmamız.

Diğer sebep ise kendini özel hissetmeye ihtiyaç duyan canlılar olmamız. Zekamızı abartmak bize mantıklı geliyor, tıpkı sigarayı bıraktığını söyleyen insanlara bir kaç saat sonra içmenin çok mantıklı gelmesi gibi.. Duygularımız mantığımıza bir parça dopamin rüşveti vererek kolayca onun yerine geçebiliyor ve bize mantığımızın sesiyle seslenebiliyor. O davranışı sergilemek uğruna gerçekleri manipüle ederek o şeyin mantıklı olduğunu savunabiliyoruz. Bazende bu şey tüm insanlığı mutlu edecek, hepimize özel olduğumuzu hissettirecek birşey oluyor işte zekamızın eşi benzeri olmadığı gibi.

Şempanzeler ile aramızdaki genetik fark %1 iken bilimde ve teknolojide bu kadar ilerleyebiliyorsak, aynı yönde bir sonraki %1 neler yapabilir? İnsandan daha zeki canlı türleri olabileceği üzerine hayal kurmak, gerçekte ne kadar aptal canlılar olduğumuzu görmemizi sağlayabilir. Bu videoda Neil De Grasse Tyson bizim için bunu yapmış.

Yorumlar